|
Pozwolę sobie wkleić fragment ciekawej książki, silnie nie bijcie nogami,
po prostu chcę pokazać potomkowie jakich ludzi, żyją i mieszkają nad Angarą.
Guzel Jahina
"ZULEJHA PRZEJRZAŁA NA OCZY"
Rozdział pierwszy
"Zmokła kura. Jeden dzień"
Właśnie ten rozdział przykuwa do książki i nie pozwala nawet na moment odłożyć czytanie.
"Zulejha bezszumnie opuszcza na podłogę jedną bosą nogę, drugą, opiera się o piec i wstaje. Ten za noc ostygł, całe ciepło wyszło, lodowata podłoga parzy stopy.
Obuć się nie wolno - bezszumnie przejść w wojłokowych kote* nie wyjdzie, jakaś deska obowiązkowo weźmie i skrzypnie.
Nic to, Zulejha pocierpi. Opierając się ręką o szorstki kant pieca, bezszumnie kradnie się do wyjścia z żeńskiej części domu.
Wąsko i ciasno, ale ona zna na pamięć każdy kąt, każdy ustęp - pół życia snuje się tam i z powrotem, jak wahadło, całymi dniami: od kotła na męską połowę z pełnymi i gorącymi naczyniami, z męskiej z pustymi i zimnymi...
Upyricha* (świekrow) zazwyczaj budzi się najwcześniej i wynosi do sieni swój chroniony jak źrenica oka skarb - misternej roboty nocnik koloru białej porcelany z delikatnymi, błękitnymi chabrami na boku i wytwornego kształtu pokrywką. (Murtaza przywiózł jej ten podarek z Kazani).
Zulejha ma obowiązek wskoczyć na zew świekrowi, opróżnić i ostrożnie wymyć drogocenne naczynie - przed tym, jak palić w piecu, zagnieść ciasto i wygnać krowę w stado.
Bieda jej, jeśli prześpi tę ranną pobudkę.
Za piętnaście lat Zulejha zaspała dwa razy - na zawsze zabroniła sobie wspominać co się działo potem...
Na sanie siadać nie pozwala, drewna dużo, kobyła nie wywiezie. Tak i idą: Murtaza z przodu prowadzi Candugacz za uzdę, Zulejha po śladach trzymając się za kłonicę i ledwo przebierając plączącymi się nogami.
W walenki nabiło się śniegu, ale wytrząsać nie ma siły i czasu.
Teraz trzeba zdążać stawiać kroki. Przestawiać nogi - lewa, prawa, lewa, prawa...
No dawaj już, Zulejha, zmokła kura. Sama wiesz: jeśli odłączysz się od sani - z tobą koniec, Murtaza nawet nie zauważy. Zamarzniesz w lesie..."
"Ten dzień zapełniony po brzegi - zwierzęcym strachem, ciężką robotą, bólem, ugodzeniem groźnemu mężowi i wrogiej synowej świekrowi, śmiertelnym zmęczeniem i brakiem możliwości odpoczynku. Najpierw trzeba tajnie wyciągnąć pastiłę* z domowych zapasów, potem jechać z mężem do lasu za drewnem, w krótkiej poobiedniej przerwie przynieść pastiłę w ofiarę duchowi okolicy, żeby ten poprosił ducha cmentarza o opiekę nad pochowanymi tam córkami Zulejhi, potem, już półżywej, napalić w bani, wymyć świekrow, przyjąć dostać od męża bicie, zadowolić męża".
"Piekło. Bez jedynej przerwy, nigdy nie kończące się żeńskie i człowiecze piekło.
Nie diabły na patelniach, a powszednie życie tatarskiej żony"
Zulejha nie ma pojęcia że to się nazywa "niewola", "uniżenie", "przemoc". Ona tak przywykła żyć i tak żyje.
1930 rok. Rozkułaczywanie w tatarskiej wsi. Mieszkańcy już kilka lat chowają w lesie swoje zapasy, ratując co się da od prod-razwietki*. Któregoś dnia "krasnoordyncy" dobrali się do Murtazy. Za odmowę pójścia w "kałhus" jego zabija GPUsznik Ignatow, a Zulejhę razem z sotniami innych przesiedleńców wysyłają w wagonie-tiepłuszkie w Sibir.
"W jednym wagonie z leningradzkim uczonym Konstntinem Arnoldowiczem i jego żoną Izabelloj, artystą Ikonnikowym, zwariowanym profesorem z Kazani Lejbe, przestępcą Goriełowym, przed Zulejhą otwiera się całkiem inny świat, on nie lepszy od starego, ale na pewno szerszy, bardziej urozmaicony i wymaga od niej już nie ślepego posłuszeństwa, a myślenia, nie podporządkowania a odpowiedzialności za uczynki".
Tiepłuszka błądzi na kolei 9 miesięcy. Połowa ludzi umiera, część wieśniaków ucieka. W końcu ładują pozostałych na barkę i wiozą w tajgę po Angarze. Zardzewiała barka tonie. Ratuje się tylko niewielka grupa ludzi. Tonącą Zulejhę ratuje Ignatow. Na brzegu Angary, bez odzieży, zapasów i instrumentów oni próbują przeżyć. Ciężarna Zulejha rodzi syna.
"Ignatow obudził się za godzinę z myślą że trzeba kopać ziemiankę. Wszyscy jeszcze spali, z szałasów słychać było chrap i czyjeś senne posapywanie...
Ziemianka potrzebna duża - jedna dla wszystkich. Niechby ciasna, za to ciepła. I wszystkich można mieć na oku, tak spokojniej. Awdieja naznaczyć głównym na budowie.
Przestępcę Goriełowa odpowiedzialnym za porządek. Większej części ludzi dać zajęcie przy budowie, pozostałą część wysyłać do lasu po drewno dla ogniska.
Jednego człowieka zawsze mieć przy ogniu, wygaśnięcia ognia nie wolno dopuścić po żadnym pozorem.
Pracować muszą wszyscy, i kobiety i mężczyźni bez względu na wiek. Odpoczynek tylko w przerwach. Samowolne wyjścia w las zakazać.
Krytykę, żałoby i inne szkodliwe rozmowy przerywać niezwłocznie. Wszystkie naruszenia regulaminu karać odebraniem posiłku.
Sam Ignatow z rana znowu pójdzie na polowanie, nastrzela cietrzewi tyle ile będzie w stanie unieść. Od razu i po tajdze się rozejrzy, worek z nabojami weźmie ze sobą - postanowił schować w lesie, żeby nikomu z przesiedleńców durne myśli nie przychodziły do głowy".
Jak oni przeżyli tę zimę nie opowiedzieć słowami, trzeba czytać. W końcu wiosną przyjeżdża naczalnik, przywozi nowych posileńców i wszystko co potrzebne dla budowy pasiołka. Życie toczy się dalej. Zulejha dużo pracuje, poluje, wychowuje syna.
Bez ustanku męczą ją myśli że żyje niezgodnie z prawem i zwyczajami przodków.
"Nieraz wina wydawała się Zulejhie taką ogromną i przytłaczającą że ona gotowa była przyjąć karę, obojętnie jaką, nawet tę najcięższą, najstraszliwszą. Od kogo? Ona nie wiedziała. Tutaj na kraju ziemi nie było nikogo, kto by karał albo miłował: wzrok Najwyższego nie dosięgał brzegów Angary; nawet duchów nie było w głuchej czaszczy sybirskiej tajgi.
Ludzie tutaj byli sami."
Potem zaczyna się wojna.
"Latem na tablicy ogłoszeń powiesili jaskrawy plakat: na połowę siwa kobieta w jaskrawo czerwonej odzieży wstaje z częstokołu bagnetów i przyzywa, i mani za sobą wyciągniętą ręką: zwie na wojnę - młodych, starych, nawet podrostków, wszystkich tych kto może udźwignąć broń.
Zwie na śmierć.
Zulejha każdy raz przechodząc mimo odpowiadała kobiecie twardym, złym, upartym spojrzeniem: syna - nie oddam.
Kobieta na plakacie była podobna do Zulejhi, nawet siwizna w lekko roztrzepanych włosach była taka sama - jasnymi pasmami - i dlatego ona czuła się nieswojo jakby ze sobą rozmawiała.
Przodkowie Zulejhi wojowali ze Złotą Ordą stuleciami. Ile potrwa wojna z Germanią nie wiadomo a Jusufu niedługo dwanaście.
Izabella powiedziała że do armii mogą zabrać w osiemnaście i zostało do tego lat jak palców na jednej ręce. Zdąży się wojna skończyć?"
Zakończyła się wojna. Szesnastoletni syn Zulejhi Jusuf, dzięki wykształconym zesłańcom posiadał dużą wiedzę.
On pięknie rysował i jedynym jego marzeniem było wyrwać się z miejsca posilenia.
"Jósuf był pewien - jego nie złapią. Uciekać oczywiście trzeba latem. Spławić się po Angarze do Jeniseja, a tam już do Maklakowa ręką podać.
Potem na okazji do Krasnojarska, pociągiem na zachód, przez Ural i Moskwę do Leningradu.
Prosto na Uniwersytecką Nabiereżną, w długi surowy budynek z kolumnami w kolorze ochry i dwoma surowymi sfinksami z różowego granitu około wejścia - na wydział malarstwa znamienitej Repinki, alma mater Ikonnikowa.
Jak raz na egzaminy wstępne zdąży. Ze sobą postanowił wziąć kilka swoich obrazów (z tych które spodobały by się Ilje Pietrowiczu Repinowi) i teczkę z etiudami ołówkiem."
Ignatowa wygnali ze stanowiska komendanta no on zdążył wyrobić dla Jusófa metrykę wolnego człowieka. Chłopiec ucieka z posilenia w inny świat.
"Jusuf wyciąga ręce, chce objąć na pożegnanie - Zulejha wystawia dłonie do przodu: nie podchodź! On chwyta jej ręce, ściska w swoich - ona się wyrywa, popycha go w dół: idź już - szybciej, nie zwlekaj, zaraz.
Zaciska zęby - wstrzymuje ból i szloch, żeby nie wybuchnął z nową siłą jak wcześniej kiedy samotna brodziła po tajdze.
Już na dole, u przybrzeżnych zarośli, Jusuf zatrzymuje się, odnajduje maleńką, szczuplutką figurkę na wysokim brzegu,
macha ręką, matka stoi bez ruchu, jak kamienny słup, jak drzewo, biją się na wietrze jej do połowy rozpuszczone warkocze.
Wydawało się, że ona nawet nie popatrzyła na niego."
*upyricha - wiedźma, straszydło
*prod-razwietka - żywnościowy wywiad
*pastiła - sładości
*kote - wojłokowe obuwie
Jak umiał tak przetłumaczył piotrek.
_________________ 
|
Zaloguj się
Zarejestruj się
FAQ
Szukaj
Piękne.