Cytuj:
Co Niemcy Grekom winni?
Niemcy jeszcze nie zapłaciły Grecji odszkodowań wojennych ani nie zwróciły wymuszonej w czasie okupacji pożyczki na Afrika-Korps.
Poziom sporu między Niemcami a Grecją, dwoma protagonistami dramatu, który może zadecydować o losie euro, od początku nie był budujący. Najgłośniejszy był tzw. Varoufake, czyli gest pokazania środkowego palca ręki, którym Yanis Varoufakis grecki minister finansów (ten, który właśnie dziś ustąpił ze stanowiska, aby ułatwić Ciprasowi kolejną rundę rozmów z wierzycielami), jeszcze jako lewicujący profesor ekonomii w publicznym wystąpieniu w roku 2013 skwitował niemieckie żądania wierzycielskie proponując, aby Grecja ogłosiła niewypłacalność.
Ο Γιάνης Βαρουφάκης προτείνει ένα μεγαλοπρεπές κωλοδάχτυλο στη Γερμανία και χρεοκοπία εντός του ευρώ σε ομιλία το 2013
Wybuchła z tego cała afera, nazwana Fingergate, kiedy potem Varoufakis, już jako minister w telewizyjnej debacie wypierał się tego gestu twierdząc, że to był fotomontaż, a Niemcy udowodniali mu, że jednak chciał ich wtedy obrazić. Nieco później Wolfgang Schäuble, niemiecki minister finansów stwierdził, że Varoufakis jest „dummerweise naive” (durnowato naiwny), co wywołało protest greckiej ambasady w Berlinie. Potem były tez inne, mało dyplomatyczne impertynencje i niepoważne pogróżki, jak to wpuszczenie Niemcom uchodźców syryjskich przez Grecję (Panos Kammenos, grecki minister obrony), albo sugestia zajęcia majątku Instytutu Goethego w Atenach (Nikos Paraskevopoulos, grecki minister sprawiedliwości) itp.
Niegrzeczny gest dłoni - ένα αδέξιο χειρονομία [éna adéxio cheironomía], jak go określiła grecka prasa, to bez watpienia przedmiot raczej dziecinnej sprzeczki, ale wytykanie – już innym palcem – krzywd i długów z czasów wojny, to sprawa o wiele poważniejsza. W latach 1941-44 Niemcy okupowali Grecję srożąc się tam „z brutalnością która większa była tylko w krajach słowiańskich” (with the brutality exceeded only in Slavic countries), jak to ujął jeden z brytyjskich raportów dyplomatycznych. Grecja nigdy formalnie nie odstąpiła od roszczeń przeciw Niemcom za tamten okres i obecnie, w toku gwałtownych sporów i oskarżeń, pojawiły się one publicznie w formie żądań odszkodowawczych. Niemcy nie znoszą, gdy sie im wciąż przypomina ich haniebną przeszłość, a zwłaszcza gdy czyni to ktoś od nich słabszy. Na ogół uważają też, że pokajali się już dostatecznie i ostatecznie. Pojawienie się greckich roszczeń w obecnym kontekście budzi w Niemcach prawie nieukrywaną furię.
Greckie żądania można podzielić na trzy kategorie. Po pierwsze są to reparacje wojenne, które Niemcy miały wypłacić rządom krajów, które padły ofiarami ich agresji. Po drugie są to moralne i prawne długi wobec ofiar indywidualnych i ich spadkobierców. I po trzecie jest to szczególny przypadek „pożyczki” wymuszonej na okupowanej Grecji dla Niemiec, która posłużyła do sfinansowania niemieckiego udziału w wojnie w Afryce Północnej (Afrika-Korps).
W roku 1953, na wielkiej konferencji reparacyjnej w Londynie, wierzyciele Niemiec, w tym Grecja, darowały im większość długów, co umożliwiło powojenny cud gospodarczy między Łabą i Renem. Kwestię reparacji odroczono wtedy do czasu zawarcia przyszłego traktatu pokojowego. Podpisano go dopiero w roku 1990, kiedy RFN i NRD oraz czterej zwycięzcy z czasów wojny (ZSRR, USA, Wielka Brytania i Francja) zaakceptowały Wiedereinigung, czyli ponowne zjednoczenie Niemiec. Ówczesny kanclerz Helmut Kohl i jego minister spraw zagranicznych Hans-Dietrich Genscher celowo jednak uniknęli wtedy nazwania tego porozumienia 2+4 prozumieniem pokojowym. Pozwoliło im to oddalić sugestie o jednoczesnym rozwiązaniu kwestii reparacji wojennych. Uznano wtedy raczej, że sprawa po prostu wygasła.
Grecja siedziała wtedy cicho. Później jednak podniosła argument, że traktat, którego nie była sygnatariuszem nie może przekreślać jej roszczeń. „Przed traktatem mówiono nam, że jest za wcześnie. Potem mówiono nam, że jest za późno” (Πριν από τη Συνθήκη μας είπαν ότι ήταν πολύ νωρίς . Μετά από αυτό μας είπαν ότι ήταν πολύ αργά. [Prin apóti̱ Synthí̱ki̱ mas eípan óti í̱tan polý no̱rís. Metá apó af̱tó mas eípan óti í̱tan polý argá]) stwierdził premier Cipras występując w swym parlamencie z propozycją żądania od Niemiec przysługujących Atenom reparacji wojennych. Berlin odrzucił ten pomysł energicznie. „Deutschland ist der Auffassung, diesen Fall als geschlossen, rechtlich und politisch“ (Niemcy uważają tę sprawę za zamkniętą, prawnie i politycznie) powiedział butnie Steffen Seibert, rzecznik pani Merkel.
Podobne stanowisko zajmują Niemcy pod względem odszkodowań dla ofiar indywidualnych i ich rodzin. Wg oficjalnych danych Berlina Niemcy wypłaciły z tego tytułu po wojnie podobno aż 75 mld $ (71 mld euro) ofiarom swych zbrodni wojennych. W ramach porozumienia z aliantami 57,5 mln euro trafiło do greckich ofiar wojny, co czyni po 2,5 euro za każdy dzień pobytu w KL Auschwitz. Dla ofiar jest to śmieszna suma. W roku 1997 spadkobiercy ofiar jednej z niemieckich masakr, przeprowadzonej w 1944 roku we wsi Distomo, zaskarżyli Niemcy prywatnie domagając się odszkodowania.W roku 2012 Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze (ICJ) wziął jednak stronę Niemiec i orzekł, że rządy państw mają immunitet wobec powództwa wnoszonego przez osoby fizyczne przed obcymi sądami. Decyzji tej oczekiwała większość rządów na świecie, bo prawie każdy ma nieczyste sumienie wobec obcokrajowców z tytułu zaszłości.
Kwestia wymuszonej przez Niemcy pożyczki z 1942 roku jest inna. Wyniosła ona wtedy 476 mln Reichsmarek, czyli wg greckich szacunków 11 mld euro dzisiaj. Jest to ok. 17% z sumy 65 mld euro, jakie Grecja jest dziś winna Niemcom jako część sumy wykupu. Zresztą w roku bodaj 1960 ówczesny kanclerz Ludwig Erhard obiecał, że Niemcy zwrócą pożyczkę, jak tylko się ponownie zjednoczą. Prawdopodobnie kalkulował sobie wtedy, że nigdy to nie nastąpi.
Wielu Niemców przychyla się obecnie do zdania, że tę pożyczkę powinno się zwrócić.Wenn nicht jetzt, wann? (Jak nie teraz, to kiedy?) pyta historyk Eberhard Rondholz. Podobnie myśli wielu polityków SPD i lewicy, postulując utworzenie funduszu powierniczego w tym celu. Inni Niemcy patrzą na te roszczenia niechętnie. Jak bowiem zauważa w swojej książce „The Paradox of German Power” brytyjski autor żydowski Hans Kundnani, mniej więcej od roku 2000 zmieniło się u Niemców postrzeganie samych sibie. Nie uważają już oni siebie tylko za sprawców II wojny swiatowej, ale raczej za jej ofiary - dziedziców nie tylko Auschwitz, ale i Drezna, miasta zmielonego na pył bombami alianckich nalotów dywanowych. Dodatkowo sprawę komplikuje fakt, że wielu Niemców uważa również, iż to oni są ofiarami kryzysu euro, a wszelkie żądania dalszych odszkodowań, przynajmniej ze strony Greków uważają oni za szantaż.
Szansa, że Grecja dostanie od Niemców swe odszkodowania i reparacje wygląda zatem bardzo blado. BJ
Bogusław Jeznach