|
Dwa dramaty – czyli o amunicji czołgowej słów kilka, część 2
W pierwszej części artykułu zostały udzielone szacunkowe odpowiedzi na dwa ważne pytania:
Jakie osiągi amunicji APFSDS powinny gwarantować penetracje osłony obecnych konstrukcji?
Jakie minimalne osiągi powinna mieć amunicja APFSDS, aby stanowić realne zagrożenie dla współczesnych czołgów?
Obiekt 188A1 po próbach ostrzału
Odpowiadając na powyższe można napisać, że na podstawie ostrożnych szacunków osłony najnowocześniejszych obecnie konstrukcji pancernych na zachodzie ich poziom osłony przekracza dla frontu wieży (+/- 30. od osi lufy) 700mm RHA, i że ów poziom został osiągnięty już w połowie lat 90tych. W przypadku czołgów z państw byłego ZSRR ich osłona bazowa wydaje się kształtować na nieco niższym poziomie 500-650mm RHA jednakże dzięki stosowaniu szeregu osłon reaktywnych, które wydatnie zmniejszają możliwości amunicji APFSDS, w przypadku trafienia penetratora na kość ERA odporność wieży jest na tym samym poziomie jak w czołach zachodnich. Poziom perforacji przekraczający powyższe wartości (umownie ponad 750mm RHA) zapewniają w zasadzie zaledwie cztery pociski APFSDS: M829A2, M829A3, DM53, DM63 z tym, że dla dystansu około 1500m i w przypadku amunicji niemieckiej z luf L-55.
W tym miejscu bardzo ważnym jest podkreślenie, że każdy czołg może być zniszczony przez amunicje nawet o kilka generacji starszą, ponieważ posiada słabe punkty w swojej konstrukcji – jarzmo działa, właz kierowcy w kadłubie, pierścień wieży, nieraz wypukły strop wieży, wcięcie na celowniki etc. Tak samo odporność może bardzo zależeć od grubości sprowadzonej pancerza (LOS) od tego, jakiej jakości są wkłady w pancerzu wieży, oraz dystansu strzału. Jeszcze inny problem sprawiają kości wschodnich ERA, których pokrycie dla wczesnych Obiekt 184 z Kontaktem-5, Obiekt 188 i Obiekt 188A2 było bardzo nieszczelne – zwłaszcza dla wieży wozu. Dopiero najnowszy T-90MS (Obiekt 188M) zdaje się mieć rozwiązany ten problem. Dla kontrastu wozy powstałe na Ukrainie miały dużo lepsze pokrycie ERA, aczkolwiek, aż do pojawianie się Oplota-M również niekryjące całego frontu czołgu.
Ponad 750mm RHA dla 1500 dla wymienionych najlepszych APFSDS stanowi bardzo duży zapas przy zwalczaniu czołgów powstałych w latach 80tych, i jest swoistą próbą zwiększenia szansy zniszczenia obecnie najlepiej osłoniętych konstrukcji bez względu na miejsce trafienia. Jednakże z powodu wspomnianych zależności przy osłonie czołgów oraz problemów technologicznych zdecydowana większość najnowszych APFSDS produkowanych we Francji, Izraelu, Rosji, i po części Niemczech (DM63) ma penetrację oscylującą wokół 650-700mm RHA dla dystansu około 1500 m. Jest to również wartość wystarczająca by z wymienionych wyżej przyczyn określić amunicję jako skuteczną.
Problem powstaje przy próbie oceny amunicji produkowanej w krajach mniej zasobnych – bądź to finansowo bądź technologicznie -takich jak: Indie, Pakistan, Polska, Słowacja, Ukraina, Chiny, etc. W tym przypadku osiągi produkowanej amunicji oscylują wokół 550mm RHA na 2000m (+/-50mm). Jeżeli rozpatrywać zwalczanie czołgów z lat 80tych jest to wartość wystarczająca – co pokazał przykład T-72B (Obiekt 184) oraz co można zauważyć na przykładzie szacunków odporności wczesnych Leopardów 2 A4. Jednakże czołgów takich w wiodących krajach NATO już nie ma. Leopardy 2 A4 już w 1994 zastąpiły wozy wersji 2 A5 i 2A6, M1A1 został zastąpiony przez M1A1HA i M1A2, powstał Leclerc zaś Chellengera-1 zastąpił Chellenger-2. Nawet w trapionej kryzysem Rosji wozy wywodzące się z Obiekt 184 (T-72B) czyli T-90 (Obiekt 188) zostały zastąpione na liniach produkcyjnych tak samo nazywającym się czołgiem ale z zupełnie inną spawaną wieżą o zdecydowanie wyższej odporności (Obiekt 188A2). Należy zauważyć, że w przypadku wschodnich sąsiadów Polski owe przezbrajanie się na wozy o skokowo lepszej odporności zostało powstrzymane przez problemy gospodarcze – jedynym wyjątkiem tutaj jest około 150-180 T-90A (Obiekt 188A2) w Rosji, dlatego też sytuacja na wschodzie nie jest jakościowo lepsza niż pod koniec lat 80tych.
Powyższe każe nam nieco inaczej spojrzeć na wymagania wobec Pronita, oraz modernizacji T-72M1 do standardu PT-91. W tym miejscu należy wspomnieć o tym, że decyzji z połowy lat 90tych nie wolno i nie można oceniać z perspektywy obecnej wiedzy. Jest to bardzo częsty i poważny błąd popełniany nie tylko na forach internetowych, ale również w nieraz poważnych opracowaniach. Dane decyzje można rozpatrywać tylko i wyłącznie z perspektywy ówczesnego stanu wiedzy i doświadczeń. Dopiero ocena wpływu oraz stanu obecnego może być oparta na tym co wiemy teraz.
Celem artykułu nie jest opis modernizacji T-72M1 do standardu PT-91, dlatego siła rzeczy autor zmuszony jest skrótowo opisać zagadnienie, koncentrując się na wybranych aspektach. Wybrany kierunek modernizacji T-72M1 – wzrost siły ognia – został wybrany optymalnie. Trafnie zdiagnozowano obszar gdzie można było siłami rodzimego przemysłu uzyskać największy przyrost możliwości bojowych przy najniższych kosztach. Niestety należy pamiętać o kontekście lat 1991-1994. Sytuacja gospodarcza kraju, geopolityczna, upadek ZSRR, zerwanie więzi gospodarczych z kooperantami Łabęd, zmiany w Wojsku Polskim to wszytko miało wpływ na paradoksalną sytuację – pomimo trafnej oceny kierunku modernizacji, i oczywistego dla producenta sposobu zapewnienia wzrostu siły ognia nie osiągnięto celu modernizacji. Stało się tak z powodu następujących „wad wrodzonych” Twardego:
fatalna jakość luf armaty 2A46 z ZTS Dubnica (Słowacja);
złej jakości elektrohydrauliczny układ stabilizacji armaty;
za duże luzy konstrukcyjne pomiędzy cylindryczną powierzchnią lufy a tulejami kołyski;
źle położony hamulec, jeden opornik (zamiast dwóch), za wysoko położony środek masy armaty;
poprawki nanoszone na siatkę celowniczego, a nie na ruch armaty (!);
brak w pełni niezależnego przyrządu panoramicznego dowódcy, a zatem brak trybu hunter-killer.
Cytując jednego z twórców Twardego „Nie dokonując jednoczesnej modyfikacji SKO, armaty i stabilizatora zaprzepaszczono niepowtarzalną szansę uzyskania dobrego technicznie systemu czołgowego”. Oczywiście można dywagować na ile producent miał w wspomnianych latach pole manewru, jednakże na pewno nie można tej sprawy zrzucić na kwestie finansowe, znów cytując: „Brak środków finansowych nie powinien być tutaj argumentem. Koszt prostej modernizacji armaty i stabilizatora oceniam na około 10% wartości prac związanych z powstaniem nowego SKO”. Oczywiście w wojsku bardzo szybko zdano sobie sprawę z bardzo dobrych osiągów SKO Drawa i zarazem fatalnej celności PT-91. W sposób jakże typowy dla Wojska Polskiego postanowiono sobie poradzić z owym problemem – na szeregu narad nie zapraszając nawet przedstawicieli ZM Bumar Łabędy (!) postanowiono zaostrzyć wymagania wobec armaty, zaś w instrukcji później pojawił się ów niesławny, acz słynny „średni błądzący punkt trafienia”. Do powyższego obrazu należy dodać fatalną, jakość obsługi PT-91 w jednostkach oraz nie mniej fatalne wyszkolenie sporej części załóg. W efekcie najbardziej kuriozalną opinia, jaką słyszał Autor o PT-91 głosi, że celność w ruchu PT-91 jest gorsza od licencyjnych T-72M1 zaś te ostatnie są mniej celne od dawniej kupowanych w ZSRR T-72A (M1). Niestety, ale coraz to nowe fakty zdają się potwierdzać ową opinię.
Pozostaje żałować, że w momencie, kiedy wyszły na jaw owe wady Twardego (będące de facto wadami Słowackiej armaty, i stabilizatora) nie zdecydowano się na choćby kosmetyczną modernizację PT-91, która usunęłaby je. Nie można jednak mieć o to pretensji do nikogo poza ośrodkami decyzyjnymi w WP. Pierwszym paradoksem jest trafnie wyznaczony kierunek modernizacji, w efekcie którego PT-91 zyskał bardzo dobre (jak na wersję rozwojową T-72M1) SKO i gorszą od poprzednika celność w ruchu. Paradoksem drugim jest brak amunicji APFSDS.
CL 3579 Mk2
Na przełomie lat 90tych i 2000tych również trafnie określono możliwość skorzystania z doświadczeń jedynego poza byłym ZSRR i UW kraju, który potrafił produkować nowoczesne rdzenie wolframowe pocisków APFSDS kalibru 125mm – Izraela. Wykorzystano przy tym umowy kompensacyjne oraz podpisane porozumienia towarzyszące przyjęciu na uzbrojenie oraz „polonizacji” ppk Spike. Niewątpliwie Izrael ma ogromne doświadczenie w produkcji tego typ amunicji. Rozpad ZSRR i związane z tym perturbacje doprowadziły do paradoksalnej sytuacji, gdy w okolicach milenium to właśnie IMI dysponowało najnowocześniejszym gotowym do produkcji APFSDS 125mm (CL 3579 Mk2). Pod wieloma względami był on lepszy od rosyjskiego 3BM42. Co ciekawe to właśnie ów Izraelski „sabot” był jednym z dwóch możliwych protoplastów współczesnych Chińskich, Indyjskich, Czeskich, Słowackich, Pakistańskich, Serbskich oraz Polskich pocisków APFSDS kal 125mm. Do zagranicznych kuzynów Pronita jeszcze wrócimy. Według niepotwierdzonych informacji Pierwotne, WP zażyczyło sobie od Pionek pocisku o penetracji aż 750mm RHA (nie wiadomo, na jakim dystansie), co dowodzi z jednej strony zaparzeniu się na osiągi DM53 oraz M829A2 a z drugiej świadczy zupełnym odrealnieniu niektórych osób w MON. Takie osiągi są niemożliwe do spełnienia w przypadku kaset amunicyjnych standardowej długości w wozach rodziny T-72. Dopiero 3BM44M Śniwiec dla T-90MS (Obiekt 188M) ma osiągi oscylujące wokół 650-700mm RHA – właśnie dzięki zwiększonej do 740mm długości kaset automatu ładowania Korzina-A. Prawdopodobnie szybko zdano sobie z tego sprawę, dlatego kolejne wymagania zawierały już realną wartość 550mm RHA na 2000m. Niestety po stworzeniu partii próbnej okazało się, że osiągi są nieco mniejsze (nieweryfikowalne pogłoski podają około 530mm). Zamówiono partię próbną najpierw 50, a potem 1000 pocisków. Niestety okazało się, że IMI dostarczył po części wadliwe rdzenie wolframowe, których około 1/5 nie trzyma zadanych parametrów podczas używania w niskich temperaturach, co skutkowało średnią przebijalnością poniżej gwarantowanych 500mm RHA.
Mimo to zakupy kontynuowano – zapewne wychodząc z słusznego założenia, że nawet wadliwy Pronit jest lepszy od 3BM15 z 1972r o penetracji do 340mm RHA. Sprawą po pewnym czasie zainteresował się NIK. Efektem jest wieloletnie dochodzenie i proces sądowy. Skutkiem tego WP zostało z około 1000 w miarę nowoczesnych APFSDS o penetracji gwarantowanej 500mm RHA (osiągalna zapewne do 550mm), z czego 1/5 jest wadliwa. Oznacza to albo pełną jednostkę ognia (14 APFSDS w karuzeli) dla około 70 PT-91, albo po 4 PRONITY na jeden czołg PT-91 będący na stanie WP. Jedynym etatowym podkalibrowym pociskiem przeciwpancernym w WP pozostaje 3BM15, którym po upadku Saddama i Kadafiego strzela już tylko nasza Armia i oraz takie pancerne potęgi jak Etiopia, czy Sudan.
Wracając do zagranicznych kuzynów Pronita używanych w Indiach, Pakistanie, Chinach, Słowacji, oraz innych krajach . W momencie gdy popatrzymy na zdjęcia amunicji z wymienionych państw okazuje się, że w/w amunicja ma wygląd łudząco podobny do:
rosyjskiego 3BM42 (1986r; 450mm RHA na 2000m);
izraelskiego CL 3579 (~2000;~500mm RHA na 2000m).
W momencie gdy można spotkać szacunki dotyczące perforacji wymienionej amunicji okazuje się, że praktycznie nie przekracza ona 500-550mm RHA.
APFSDS 125mm na świecie
Przy podanych na rysunku wartościach należy mieć na uwadze, że Chińczycy zwykle zawyżają osiągi swojej amunicji (trudno żeby dokładny klon 3BM42 miał osiągi aż o 100mm RHA lepsze od pierwowzoru), natomiast dane dla Pronita podane są, jako wyniki badań partii próbnej. Należy również mieć na uwadze, że ustawienie celu, długość użytej do testów armaty, odległość do celu, jego rodzaj (stos płyt stalowych, monolityczny odlew) oraz twardość stali (HB) ma wpływ na wyniki. Oprócz tego producenci regularnie nie podają rozróżnienia między penetracją gwarantowana a osiągalną. Dlatego można bezpiecznie założyć, że wszystkie z wymienionych rdzeni mają około 550mm RHA penetracji na typowym dystansie 1500m. Jak widać Pronit w niczym nie odbiegał od standardu prezentowanego dla wszystkich klonów CL 3579, zaś osiągi na poziomie 530-550mm RHA na dystansie do 1500m powinny wystarczyć do skutecznego zwalczania takich konstrukcji jak T-64B/BW, T-72B, T-80B, oraz T-72M1. Nawet w przypadku wozów osłoniętych Kontaktem-5 Pronit mógł być wystarczający – zwłaszcza wobec odlewanych wież Obiekt 184 i Obiekt 188 gdzie pokrycie ERA było nieszczelne, zaś odporność bazowa jest niska (cz. I artykułu). Jedynym problemem mogły być wieże spawane Obiektu 478(T-80UD) gdzie sama wieża ma wyższą odporność od klonów T-72B zaś pokrycie ERA jest dużo lepsze. Oczywiście skuteczność Pronita wobec najnowszych T-90 (Obiekt 188A2, 188M), oraz Charkowskiego Obiekt 478DU10 (Oplot-M) jest już więcej niż problematyczna, niemniej nowych T-90A powstało zaledwie około 150, zaś Oplota-M mniej niż 12 sztuk. Z drugiej strony należy mieć świadomość, że stare 3BM26 oraz 3BM42 w magazynach krajów byłego ZSRR są aż nadto wystarczające wobec pancerza PT-91 na typowym dla Polski dystansie ognia.
Okazuje się, że historia krajowej amunicji APFSDS 125mm nie kończy się na Pronicie, dzięki pracom prowadzonym w WITU opracowano koncepcję modernizacji z wykorzystaniem kompozytu na osnowie węglowej. Zakładane osiągi wyglądają na więcej niż obiecujące:
Osiągnięcie około 600mm RHA na 2000m (realnie być może nieco więcej) stawiałoby Polskę w gronie trzech krajów będących w stanie produkować APFSDS kalibru 125mm o podobnych osiągach i stanowiłoby dobry produkt na rynku uzbrojenia, ponieważ popyt na amunicję tego kalibru, osiągająca 600mm penetracji, ale o niezmienionej długości kaset w automacie ładowania jest dość duży. Realne wyniki Chińskiej amunicji są mniejsze od podawanych w materiałach marketingowych NORICO, zaś najnowsza Rosyjska pasuje tylko do zmodernizowanych kaset automatu ładowania. Cała reszta osiągami jest bliska Pronitowi. Oprócz tego w WITU prowadzone są bardzo interesujące prace nad penetratorami segmentowymi, które oprócz wzrostu penetracji o 4,5% cechują się zaletami takimi jak znacznie mniejsze ryzyko rykoszetowania lub złamania się penetratora w trakcie penetracji oraz polepszenie zdolności perforacji osłon wielowarstwowych.
Niestety prawdopodobnie owa modernizacja nie zmaterializuje się, ponieważ WP postawiło krzyżyk na 125mm armatach czołgowych i chce przejścia na kaliber NATO 120mm w związku, z czym pieniędzy z MONu (oraz zapotrzebowania) nie będzie. Należy to uznać za krótkowzroczną decyzję, ponieważ PT-91 posłużą u nas jeszcze około 15 lat a w miarę skutecznej amunicji APFSDS do nich jak nie było tak nie ma. Zresztą w przypadku zgromadzenia zapasów amunicji zawsze można ją po prostu odsprzedać, rynek zbytu jest duży a w przypadku osiągnięcia penetracji 600mm konkurencji praktycznie nie będzie. Pozostaje mieć nadzieję, że ktoś zauważy ową szansę.
|
Zaloguj się
Zarejestruj się
FAQ
Szukaj
