|
Artykuł A.Wołk-Łaniewskiej:"Kafka po polsku",o sprawie Swiridowa. Na niebiesko zaznaczyłem fragmenty"Procesu" Kafki. Ot,taki przyczynek na temat praworządności w Polsce.
Kafka po polsku
Co to byli za ludzie? O czym mówili? Jakiej władzy podlegali? K. żył przecież w państwie praworządnym, wszędzie panował pokój, wszystkie prawa były przestrzegane, kto śmiał go we własnym mieszkaniu napadać?
– Nasza władza nie szuka winy wśród ludności, raczej wina sama przyciąga organy sądowe, które ją wówczas ścigają. Takie jest prawo. Gdzie więc może tu zajść jakaś pomyłka?
– Nie znam tego prawa – powiedział K.
– Tym gorzej dla pana – odrzekł strażnik.
Drugi wmieszał się i rzekł:
– Patrz, Willem, on przyznaje, że tego prawa nie zna, a równocześnie twierdzi, że jest niewinny.
– Masz zupełną rację. Ale on sobie niczego nie da wytłumaczyć.
Najpierw była decyzja MSZ RP. Leonid Swiridow, oficjalny korespondent agencji RIA Nowosti w Polsce, mieszkający w RP od 2003 roku, otrzymał zaproszenie do MSZ, gdzie poinformowano go, że „cofnięto mu uprawnienie do posługiwania się tytułem >korespondent zagraniczny akredytowany przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP<”. Dlaczego? Oficjalnej odpowiedzi nie było. Nieoficjalnie, w radiu, minister Schetyna wyjaśnił: „Był wniosek Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w tej sprawie. Tylko tyle i aż tyle”.
Tyle jednak potrafimy zrozumieć, że wysokie władze, którym służymy, informują się, nim zarządzą aresztowanie, bardzo dokładnie o powodach uwięzienia i o osobie uwięzionego. Nie może w tym zajść żadna pomyłka.
Następnie Swiridow otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie odebrania mu statusu rezydenta długoterminowego UE na terytorium RP. Na wniosek szefa ABW, w oparciu o art 215 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, który mówi o osobie, stanowiącej „rzeczywiste i poważne zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego”. Urząd zawiadomił go też, że ma prawo zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych w sprawie żądań.
– Nie wolno panu odejść, pan jest przecież aresztowany.
– Tak to wygląda – rzekł K. – Ale za co? – spytał potem.
– Tego panu nie możemy powiedzieć. Proszę pójść do swego pokoju i czekać. Wdrożono już dochodzenie i w swoim czasie dowie się pan o wszystkim.
Wraz z zawiadomieniem nadeszło wezwanie do stawienia się w celu złożenia wyjaśnień w wydziale ds. cudzoziemców mazowieckiego urzędu wojewódzkiego. 6 listopada Swiridow udał się zatem (a ja razem z nim, gdyż prawo pozwala cudzoziemcom poprosić o pomoc tubylca) do urzędu, żeby zapoznać się „ze zgromadzonym materiałem”. Zaproponowano nam spotkanie nazajutrz, 7 listopada. Na tym spotkaniu otrzymaliśmy datowane na 5 listopada postanowienie wojewody, odmawiające zgody na „przeglądanie dokumentów, zawierających informacje niejawne, którym została nadana klauzula TAJNE”.
Wszystko to jest wprawdzie przykre, ale nie całkiem pozbawione słuszności. Niechaj K. nie zapomina, że postępowanie sądowe nie jest jawne, może ono na żądanie sądu być ujawnione, ale ustawa nie nakazuje jawności.
Nieuprawnione ujawnienie informacji „spowodowałby poważną szkodę dla Rzeczypospolitej Polskiej”. Jaką szkodę? Nie wiadomo. Zgodnie z art 8. ustawy o ochronie informacji niejawnych informacje takie mogą być bowiem ujawnione wyłącznie osobie uprawnionej – a Swiridow jest, rzecz jasna, osobą nieuprawnioną. Ale – poinformowali go bardzo uprzejmi panowie z wydziału legalizacji pobytu – na decyzję tę przysługuje zażalenie do szefa urzędu ds. cudzoziemców. Jak złożyć sensowne zażalenie od decyzji, której przesłanek się nie zna? Nie wiadomo. Wiadomo, że w ciągu tygodnia.
Wskutek tego także akta sądu, przede wszystkim akt oskarżenia, są niedostępne oskarżonemu i jego obronie, nie wiadomo zatem na ogół, a przynajmniej nie wiadomo dokładnie, jaki kierunek nadać pierwszemu wnioskowi, właściwie przeto może on tylko przypadkiem zawierać coś, co ma znaczenie dla sprawy.
Panowie życzliwie zgodzili się na przesunięcie o tydzień „stawienia się w celu złożenia wyjaśnień”. Zdobyty w ten sposób tydzień Swiridow poświęcił na znalezienia adwokata, który przygotowałby zażalenie oraz reprezentował go podczas składnia wyjaśnień. Które, nawet po życzliwym przesunięciu, zaplanowane zostało na trzy tygodnie przed upływem 30 dni, zgodnie z KPA przysługujących szefowi urzędu ma na rozpatrzenie zażalenia. Co oznaczało, że Swiridow będzie składać wyjaśnienia nie znając treści zarzutów, choć – teoretycznie – niewykluczone jest, że później je pozna. Czy to ma sens? Nie bardzo wiadomo, kogo o to zapytać, bo urzędnicy, przed którymi ma składać wyjaśnienia, też zarzutów nie znają. Dlaczego? Bo nie przysługuje im dostęp do tajnych dokumentów.
Postępowanie sądowe przed trybunałami jest na ogół tajne także dla niższych urzędników, dlatego rzadko kiedy są oni w stanie prześledzić sprawy, które opracowują, w ich dalszym pełnym przebiegu. Sprawa sądowa zjawia się więc w ich oddziale, a oni nie wiedzą nawet, skąd przyszła, i idzie dalej, nie wiadomo dokąd.
Kto wobec tego zna tajne akta w sprawie Swiridowa? Osoba, która będzie podejmować decyzję. Więc może ta osoba powinna odbyć rozmowę ze Swiridowem? Czy panowie mogą o to wystąpić? Nie, bo nie wiedzą, kto to będzie. Ale mimo tego, w jego imieniu, muszą Swiridowa przesłuchać. W jakiej sprawie, skoro nie znają treści zarzutów? Na okoliczność art 215 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach, który mówi, że przy odebraniu cudzoziemcowi statusu rezydenta uwzględnia się długość jego pobytu w RP, jego wiek, związki z Polską i brak związków z krajem pochodzenia, skutki wydalenia dla niego i jego rodziny. Czy to w sprawie Swiridowa ma znaczenie? Panowie nie odpowiadają wprost, ale jest jasne, że nie ma. Znaczenie ma to, co jest we wniosku ABW. Co jest we wniosku ABW? Siała baba mak...
Postępowanie sądowe bowiem jest na ogół trzymane w tajemnicy, nie tylko przed publicznością, ale także przed oskarżonym. Naturalnie w granicach możliwości, ale jest to właśnie możliwe w bardzo szerokim zakresie. Także bowiem oskarżony nie ma wglądu w akta sądowe, a z przesłuchań wnioskować o aktach, będących dla nich punktem wyjścia, jest bardzo trudno, zwłaszcza dla oskarżonego, który jest przecież zalękniony i ma wszelkiego rodzaju kłopoty utrudniające skupienie.
Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreśla, iż wszelkie działania wymierzone w prawa człowieka – nawet prowadzone pod hasłem „bezpieczeństwa państwa” – muszą podlegać kontroli w postępowaniu przed bezstronnym organem. Protokół nr 7 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka gwarantuje „legalnemu” cudzoziemcowi możliwość przedstawienia racji przeciw wydaleniu i wniesienia środków odwoławczych. Wprawdzie Protokół przewiduje ograniczenie tych praw ze względu na mityczne „bezpieczeństwo państwa” – ale Trybunał wielokrotnie zwracał uwagę, że człowiek zagrożony wydaleniem jako niebezpieczny dla państwa musi mieć możliwość wykazania, ze zarzuty są nieprawdziwe. Takiego warunku nie spełnia procedura, która uniemożliwia cudzoziemcowi lub jego pełnomocnikowi zapoznanie się z zarzutami i opiera się na ogólnym wskazaniu, że chodzi o zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Także w Polsce NSA orzekł, że pojęcie to „powinno być traktowane w praktyce niezwykle precyzyjnie, co oznacza, że państwo odwołujące się do niego musi wskazać na istnienie niebudzącego wątpliwości, poważnego zagrożenia o charakterze politycznym bądź militarnym dla całego narodu (np. szpiegostwo, akty terroryzmu)”, a „ocena przesłanek uzasadniających wydalenie musi być dokonana w kontekście istniejących ze strony cudzoziemca zagrożeń dla porządku publicznego, a nie zagrożeń hipotetycznych i opierających się na dowolnym uznaniu organów”. Leonid Swiridow jest w Polsce 11 lat. Jeśli w tym czasie dopuścił się szpiegostwa albo aktów terroryzmu – powinien zostać postawiony przed sądem. Nic nie stoi na przeszkodzie, dziennikarzom nie przysługuje immunitet dyplomatyczny. Jeśli zaś zarzuty wobec niego, jak dowiadujemy się z anonimowych przecieków, dotyczą „niejasnych powiązań biznesowych”, „lobbingu na rzecz rosyjskiego biznesu”, „wycieczek dla polskich dziennikarzy”, czy „białego wywiadu” – powinien móc je poznać i na nie odpowiedzieć. Nietrudno zgadnąć, że taka możliwość nie wzbudzi entuzjazmu ABW: żaden z tych zarzutów nie daje bowiem podstawy do wyrzucenia Swiridowa z Polski. Ustawa o cudzoziemcach stwierdza, iż na zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa „nie można się powoływać w celach gospodarczych”, a „biały wywiad” to nic innego jak analiza powszechnie dostępnych informacji i nie stanowi przestępstwa w rozumieniu żadnego polskiego prawa.
Co to byli za ludzie? O czym mówili? Jakiej władzy podlegali? K. żył przecież w państwie praworządnym, wszędzie panował pokój, wszystkie prawa były przestrzegane, kto śmiał go we własnym mieszkaniu napadać?
Sąd, do którego Leonid Swiridow odwoła się od – raczej pewnej – decyzji wojewody o wydaleniu go z Polski, będzie musiał rozważyć, co stanowi większe zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa: jeden rosyjski dziennikarz, czy służby specjalne, działające arbitralnie i bez żadnej kontroli? Proponuję, żeby odpowiedzi szukać w historii ostatniego ćwierćwiecza. Począwszy od „afery Oleksego” poprzez „listę Macierewicza” aż do dwóch lat IV RP pod rządami wszechwładnego CBA.
|
Zaloguj się
Zarejestruj się
FAQ
Szukaj
